ZERDE

Yayın Kategorisi: Dergi-Gazete

image

Pişirdim pilav zerde/Başımız girdi derde (1)

.

Zerde bildiğiniz gibi geleneksel önemli tatlılarımızdan birisidir. Tatlının adı Farsça zerd (sarı) dan zerde (havuç, yumurta sarısı, safran, pirinç karışımı pilav), sarımsı olmasından bu adı almış ve Türkçeye değişmeden geçmiştir. (2)

.

Evliya Çelebinin aktardığı rivayete göre, zerdeyi icat eden kişi ilk Emevi halifesi Muaviye’dir. Muaviye Hz. Hamza’nın ölümünde, matem yemeği olarak kanı simgeleyen safranla bu tatlıyı yaptırıp Hz Muhammed’e sunmuştur. Bu nedenle Osmanlılara göre zerdecilerin piri de Emevi Halifesi Muaviyedir. (3)

.

Yas tatlısı olarak ortaya çıktığı rivayet edilen zerdenin kültürümüzde sevinci, neşeyi simgelediği görülmektedir. Başta Osmanlı sarayları olmak üzere tatlının geçmiş günlerdeki itibarı, düğün ve şenliklerdeki yeri çok özeldir. Osmanlılarda mevlit, düğün, bayram gibi özel günlerde yenilen zerde saraylarda, konaklarda, evlerde, imarethanelerde kısaca her yerde güncelliğini korumuştur. Osmanlı sarayında padişahın verdiği davetlerde tatlılar arasında her zaman sütlü zerde veya zerdeye rastlanır. (4) Mutfağımızın özel gün tatlılarından birisi olan tatlı özellikle düğün, sünnet düğünü ve dini bayramlarda hazırlanmaktadır. Örneğin Bursa’da düğün yemeğidir, Gaziantep’te bayram.

Safranla renk ve koku verilmiş bir çeşit pirinç lapası olarak özetlenebilir. Yani tatlı hem sarı renkli, hem de kokulu olmalıdır. Safran yerine zerçedal veya haspir ile renklendirilebilir, çeşitli çiçek kokuları tercih edilebilir. Gül suyu, ıtır çiçeğinin, portakal çiçeği gibi. Zerdeyi şeker, bal veya pekmezle tatlandırabilir, safranını en sona bırakıp, badem veya fıstık ile veyahut pirinç kadar ufaltılmış kırmızı şerbetlik şeker ile süsleyebiliriz. Arzu edersek portakal kabuğu rendeleyebilir, kıvamını tutturmak için biraz nişasta, lezzet versin diye kuru üzüm ekleyebiliriz. Hatta kavunlu zerde bile hazırlayabiliriz ama baklava ve zerde yapılacak kadar güzel kokulu ve tatlı nereden bulabileceğimiz şimdi?

.

16. yüzyılda sütlü zerde, 17. yüzyılda tarçınlı karanfilli, kuru üzümlü ve kavunlu zerde gibi çeşitlilerine rastlanan tatlının süslenmesi de ayrı bir konudur. (5) 19. yüzyılda Mahmut Nedim Bin Tosun’a göre zerdenin üzerine ufaltılmış şerbetlik şeker serpilmektedir. (6) 1924 yılında yayınlanan “Tatlıcıbaşı” adlı eserinde Hadiye Fahriye, “kaselere alınıp üzerine tarçın ve bahar gibi şeyler serpildiğini veyahut fıstık içi, ekşi nar tanesi ve kuş üzümü gibi şeyler konulduğunu” belirtir. (7) Günümüzde Antep fıstığı, badem veya fındık içi ile süslenmektedir. Konuklarınıza sadece tarçın serperek de sunulabilir.

.

Zerde tadında bir bayram geçirmeniz dileğiyle..

.

ZERDE (8)

Malzeme: 1 kahve fincanı pirinç

4 su bardağı su

1 su bardağı şeker

1 kahve fincanı çiçek suyu veya gülsuyu

Fıstık veya badem içi

1 tutam haspir,

1 tatlı kaşığı tarçın

.

Yapılışı: Yıkanan pirinç, su ilavesiyle pişirilir. Pirinçler iyice açılıncaya kadar yaklaşık yarım saat pişirildikten sonra yavaşça şekeri ilave edilir. Şekerin hepsi birden konulmamalıdır. Pişen pirinçleri sertleştirebilir. Bu nedenle şeker iki ya da üç aşamada defada konulmalıdır. Bu arada bir tutam haspir bir fincan su ile ıslatılır, posası süzülür, suyu zerdenin içine katılır. Tencere ateşten indirilmeden gül suyu veya çiçek suyu eklenir. Kaselere konur, fıstık veya badem içiyle süslenir, arzu edilirse tarçın serpilir.

.

KAYNAKLAR

1) Eyüpoğlu, İsmet Zeki. Türk Dilinin Etimoloji Sözlüğü, Sosyal Yayınlar, 4. Basım İstanbul. 2004, s.778

2) Eyüpoğlu, a.g.e.s. 43

3) Işın, Mary Priscilla, Gülbeşeker, Türk Tatlıları Tarihi, Yapı Kredi Yayınları, 1. baskı İstanbul, 2008, s. 412

4) Gürsoy, Deniz. Tarihin Süzgecinde Mutfak Kültürümüz, Oğlak Yayınları, 2004, İstanbul, 1. baskı, s. 6.

5) Işın, a.g.e. s. 412

6) Mahmut Nedim bin Tosun, Aşçıbaşı, (Hazırlayan: Priscilla Mary Işın), Yapı Kredi Yayınları, 1. baskı, 1998, s.104.

7) Ayşe Fahriye, Tatlıcıbaşı, (1924) Bateş Kültür Yayınları, İstanbul, 2002, s. 98.

8)Tokuz, Gonca, Gaziantep Tatlıları, Gaziantep Üniversitesi Vakfı Yayınları, 1. Basım, Gaziantep, 1995. (Derleyen: Gonca Tokuz Derlenen Kişi: Lütfüye Barman)

 

http://www.efecehaber.com/yazaroku.asp?id=9777

Yayınlar

image

Dolmalar ve Köfteler Şehri Halep

image

20. Yüzyılda Gaziantep" te Eğlence Hayatı

image

Gaziantep ve Kilis Mutfak Kültürü

image

Tanburi Necdet Yaşar

image

Gaziantep Yemekleri

image

Gaziantep Tatlıları

image

Sevginin Usulca Kıyısında

image

Antep Fıstığı

image

Kültürümüzün Geliştirilmesi, Tanıtılması ve Yayılmasında Üniversitelerimize Düşen Görevler

image

Somut Olmayan Kültürel Mirasın Müzelenmesi Bağlamında Üniversitelerin İşlevleri Gaziantep Üniversitesi Çalışmalarından Örnekler

image

Dünya Mutfaklarında Türk Mutfağından İzler

image

Gaziantep Mutfağında Meyveli Tatlar

image

Gaziantep Mutfak Kültüründe Geçiş Dönemleri ile İlgili Gelenekler ve İnanışlar

image

Gaziantep İlinde Seyirlik Kadın Oyunları

image

Gaziantep İlinde Çocuk Oyunları

image

Gaziantep Geleneksel Çocuk Oyunlarındaki Değişimin Sözlü-Yazılı Kültür Bağlamında İncelenmesi

image

GAZİANTEP ÇOCUK OYUNLARI ÜZERİNE HALKBİLİMSEL BİR İNCELEME

image

GAZİANTEP’TE “HİM BASMAK” NEDİR?

image

Gaziantep Mutfağında Mevsimsel Hazırlıklar...

image

GAZİANTEP’TE KARAGÖZ OYUNLARI

image

ACEM PİLAVI (KAHRAMANMARAŞ)

image

“PIRASA PARA İLE, HER ŞEY SIRA İLE”

image

AŞÛRE

image

YEŞİLYURT KÖYÜ VE ÇİÇEK REÇELLERİ

image

ZERDE

image

MULUHİYE-MOLOHİYA

image

ZEYTİN BÖREĞİ / ZEYTİN PİDESİ

image

ÇAĞLA AŞI, ERİK SULUSU..

image

PALUZE, PALUDE, PELTE, PELTEŞİN

image

ŞİVEYDİZ (ŞAVİ BİL DİST)

image

ZÜNGÜL

image

KABURGA, EĞE, EĞEĞİ DOLMASI, KALEK

image

LEBEN, LEBENİYE, KİBBE LEBENİYE, KEL LEBENİYE..

image

Mevsimlik, Bayramlar, Kutlamalar, Törenler

image

Adak Sofraları "Adamakla Pilav Pişse, Deniz Kadar Da Yağ Benden"

image

Ulu Düğünden Sonra Törenler, Davetler, Ziyaretler

image

Geçmişten Günümüze Özel Gün Yemekleri

image

Ulu Düğün İyi Düğün Hoş Düğün, Pilavı Yok Boş Düğün

image

Ulu Düğünden Önce Kınalar, Çeyizler, Hamamlar, Sahreler, Eğlenceler

image

Nişan: Küçük Düğün = Kiçi Düğün

image

Yaşamın Önemli Evrelerinden, Askerlik

image

Kız Doğurana Kuymak, Oğlan Doyurana Oğlak! Halk Kültürümüzde Doğum

image

"Ağzımız Tatlı Olsun/Gönlümüz Şen Olsun" Gelenek Ve Görenekler Bağlamında Ramazan Ve Kurban Bayramı Tatları

image

Geleneklerimizde Ramazan Mutfağı

image

Halk Hekimliğimizde Otlarımız: "Ot Kökünden İmdat Ummak"

image

Halk Hekimliği Uygulamalarında Çiçekler

image

Atasözlerimizde Beslenme Kültürümüz Aşını Pişir Söyle, Sözünü Döşür Söyle (Gaziantep, Kilis)

image

Manilerde Beslenme Kültürümüz

image

Geleneksel Gaziantep Evlerindeki Kalem İşi Süslemelerde Beslenme Kültürümüz

image

Ninnilerde Beslenme Kültürümüzden Yansımalar Hey Dideler, Dideler Peynirlidir Pideler

image

Osmanlı Dönemi Bakırcılığında Yemek Kültürümüzden Yansımalar

image

Türklerde Su Kültü

image

Geleneksel Kilis Yorganlarında Yiyecek Kültürümüzden Esintiler: Midyeli, Hurmalı, Yumutalı, Armutlu Ve Baklavalı Yorganlar

image

Bilmecelerimizde Beslenme Kültürümüz: Bilmece Bildirmece Dil Üstünde Kaydırmaca

image

Kahramanmaraş Sandıklarının Gizli Kodları Ve Şehrin Beslenme Kültüründen İzler

image

Gaziantep Yöresel Kumaşlarında Yiyeceklerimi: Bal - Kaymak, Fındıklı Kutnu Ve Vişneli Meydaniye

image

Antep İşinde Beslenme Kültürümüzden İzler: "Çitimeli Badem Mi Olsun, Dut Yaprağı Mı, Marullu Mu?"

image

Kilis Mutfağına Bir Özet

image

Halk Kültürümüzde Zeytinyağı

image

Çocuk Oyunlarının Bağlamı

image

Halk Kültüründe Süt: Elinde Süt Küleği, Sütten Beyaz Bileği

image

Kazanacak Çok Şey Var! Çocuk Oyunlarında Ödül Ve Ceza

image

Halk Şiirinde Kaymak

image

Oyunların Dinamiği: Yoğurt Yemek, Helva Isırmak, Ekşi Yalamak

image

Halk Kültürümüzde Yoğurt: Yoğurt Koydum Dolaba, Ellere Vay...

image

Oyunların Gizli Kodları Terimler Pilav Kazanı, Ekmekçi Çırağı

image

Epelek Sepelek, Sarı Kızın Sarması, Kara Koyunun Dolması

image

Kilis Mutfağı

image

Oyunlu Sofralardan Oyuncaklı Yiyeceklere: Çağla Tavşan, Çekirdek Asker, Ceviz Kayık

image

Sofralarımızdan Çocuk Oyunlarına Adların Büyülü Yolculuğu

image

Çocuk Oyunlarımızda Beslenme Kültürümüzden Yansımalar